- भदौ ०१, २०८१
समयआवाज संवाददाता
काठमाडाैं । अभिनेता भुवन केसी निर्देशित ‘बाटुलो जून’को गीत सार्वजनिक भए लगत्तै संगीत बजारमा युग भुसाल सांगितिक युगकाे चर्चा हुन थालेकाे छ ।
‘बाटुलो जून’को गीत ‘मेरो मन चोर्यौ सुटुक्कै’ बाेलकाे गीतमा शब्द र संगीत उनकै छ। तृषा चटर्जी र हिमांशु जान शर्माको स्वर रहेको गीतले चलचित्रको प्रेमिल परिवेशलाई सांगीतिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। अनमोल केसी र प्रिन्सी खतिवडाको अभिनय रहेको गीतको भिडियोले पुरानो समयको प्रेम, आकर्षण र रोमान्टिक भावलाई पर्दामा उतार्ने प्रयास गरेको छ।
तर युग भुसालको परिचय ‘बाटुलो जून’को एउटा गीतमा मात्र सीमित छैन। नेपाली चलचित्रमा प्रवेश गर्नुअघि नै उनले भारतीय चलचित्र उद्योगमा आफ्नो सांगीतिक यात्रा स्थापित गरिसकेका छन्। हिन्दी, मराठी, गुजराती तथा अन्य भारतीय भाषाका चलचित्रमा काम गर्दै उनले फरक सांगीतिक अनुभव र व्यावसायिक दक्षता हासिल गरेका छन्।
पर्वतको पुर्ख्यौली, भारतमा बाल्यकाल
युग भुसालको जन्म भारतको उत्तर प्रदेशस्थित सोनभद्र जिल्लाको ओबरामा भएको हो। उनको पुर्ख्यौली सम्बन्ध भने पर्वत जिल्लाको होस्राङ्दीस्थित तल्लाखर्के भुसाल परिवारसँग जोडिएको छ। बुबा सरकारी सेवामा रहेकाले उनको बाल्यकाल भारत र नेपालका विभिन्न स्थानमा बित्यो। पर्वत, वालिङ, नवलपरासी हुँदै भारतसम्मको बसाइँ र अध्ययनले उनको जीवनमा फरक अनुभव थप्दै लग्यो।
सानैदेखि संगीतप्रति उनको विशेष लगाव थियो। करिब १२ वर्षको उमेरदेखि उनले आफ्नै बुबाबाट संगीत सिक्न थालेका थिए। घरभित्रै सुरु भएको त्यही अभ्यास क्रमशः उनको जीवनको लक्ष्य बन्दै गयो।
उनले इन्फर्मेसन टेक्नोलोजीमा स्नातक तहको अध्ययन सुरु गरेका थिए। पढाइमा राम्रै भए पनि संगीतप्रतिको मोहले उनलाई प्राविधिक शिक्षाभन्दा फरक बाटो रोज्न प्रेरित गर्यो। अन्ततः इन्जिनियरिङको अध्ययन अधुरै छाडेर उनले संगीतलाई आफ्नो कर्मक्षेत्र बनाए।
यो निर्णय सहज थिएन। तर आफ्नो रुचि र क्षमतामाथि विश्वास गर्ने व्यक्तिका लागि कहिलेकाहीँ स्थापित बाटो छाडेर अनिश्चित यात्रामा निस्कनु पनि आवश्यक हुन्छ। युगले त्यही जोखिम उठाए।
मुम्बईको संघर्ष र सांगीतिक सिकाइ
सन् २००२ मा संगीतमा केही गर्ने उद्देश्यसहित उनी भारतको मुम्बई पुगे। बलिउडको चमकधमकले आकर्षित गर्ने मुम्बईमा आफ्नो स्थान बनाउन भने सजिलो थिएन।
सुरुवाती दिनमा उनले एउटा कुरियर कम्पनीमा काम गरे। बसोबास र अन्य खर्च जुटाउनका लागि गरिएको त्यो काम उनको सांगीतिक सपना पूरा गर्ने यात्राको एउटा बाध्यता थियो।
त्यसपछि उनले संगीतमा अवसर खोज्न र आफ्नो सीप निखार्न समय खर्चिए। यस क्रममा कुमार कान्छासँग उनको भेट भयो। कुमार कान्छाको प्रोत्साहनले उनलाई संगीतको क्षेत्रमा अगाडि बढ्न थप प्रेरणा मिल्यो। त्यसपछि उनले नेपाली संगीतका स्थापित व्यक्तित्व रनजीत गजमेरसँग नजिक रहेर सिक्ने अवसर पाए।
भारतीय शास्त्रीय संगीतको प्रशिक्षण उनले रामनरेश मिश्रबाट लिएका थिए। रनजीत गजमेरबाट संगीतका प्राविधिक तथा सिर्जनात्मक पक्ष बुझ्ने अवसर पनि पाए। यी अनुभवले उनको सांगीतिक बुझाइलाई फराकिलो बनाउँदै लग्यो।
सन् २००८ - ०९ सम्म उनको समय सिकाइ, अभ्यास र अवसरको खोजीमै बित्यो। त्यसपछि सन् २००९ मा मराठी चलचित्र ‘चान्स’बाट उनले पहिलो महत्वपूर्ण अवसर पाए। निर्देशक गजेन्द्र अहिरेले दिएको त्यो अवसर उनको व्यावसायिक सांगीतिक यात्राको महत्वपूर्ण मोड बन्यो।
मराठी चलचित्रमा काम गर्दै जाँदा उनले हिन्दी चलचित्रमा पनि अवसर पाउन थाले। क्रमशः उनको कामको दायरा फराकिलो हुँदै गयो।
बलिउडमा फैलिएको सांगीतिक यात्रा
युग भुसालले भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्दै जाँदा विभिन्न विधा र भाषाका चलचित्रमा काम गर्ने अवसर पाए। हिन्दी चलचित्र ‘वेल्ले’, ‘प्लान ए प्लान बी’ र ‘मुम्बईकर’ उनको कामसँग जोडिएका महत्वपूर्ण परियोजना हुन्।
रितेश देशमुख, तमन्ना भाटिया, अभय देओल, मौनी रोय तथा विजय सेतुपतिजस्ता कलाकार संलग्न चलचित्रमा काम गर्नु उनका लागि व्यावसायिक अनुभवका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण रह्यो।
उनले मराठी चलचित्रमा समेत निरन्तर काम गरे। गुजराती र अन्य भारतीय भाषाका चलचित्र तथा म्युजिक परियोजनामा पनि उनको संलग्नता रह्यो। उनका अनुसार हिन्दी र मराठी चलचित्रका लागि मात्रै दुईदेखि तीन सयसम्म गीतमा संगीत सिर्जना गरिसकेका छन्। तीमध्ये करिब डेढ सय गीत सार्वजनिक भइसकेका छन्।
मुम्बईको अन्धेरी वेस्टस्थित ओशिवारामा उनले आफ्नै स्टुडियो स्थापना गरेका छन्। त्यहाँबाट उनी संगीत सिर्जना, एरेन्जमेन्ट, रेकर्डिङ तथा मिक्सिङलगायतका काम गरिरहेका छन्।
नेपाली चलचित्रमा नयाँ अध्याय
भारतीय चलचित्रमा आफ्नो सांगीतिक पहिचान बनाइसकेपछि युग भुसालको ध्यान नेपाली चलचित्रतर्फ पनि केन्द्रित भयो। नेपाली माटो, भाषा र संस्कृतिसँग जोडिएको आफ्नो पुर्ख्यौली सम्बन्धले पनि उनलाई नेपाली चलचित्रमा काम गर्न प्रेरित गरेको देखिन्छ।
कपिल रिजाल निर्देशित चलचित्र ‘ह्यारीकी प्यारी’बाट उनले नेपाली चलचित्रमा संगीत यात्रा सुरु गरे। त्यसपछि मिलन चाम्सको ‘वर एण्ड वधु’ र निखिल उप्रेतीको ‘आचार्य’मा काम गरे। ‘आचार्य’का सबै गीतमा संगीत दिएका भुसालले यस चलचित्रमा मराठी स्वादको आइटम गीतसमेत समावेश गरेका थिए। उक्त गीतमा सोनु कक्कर र आदर्श शिन्देको स्वर रहेको थियो।
त्यसपछि ‘बाटुलो जून’ र ‘१२ गाउँ २’ जस्ता चलचित्रसँग उनको सांगीतिक सम्बन्ध जोडियो। ‘१२ गाउँ २’मा उनका दुईवटा गीत समावेश छन्। यस चलचित्रको ‘जुनेली’ र ‘लैबरी’ जस्ता गीतले उनलाई नेपाली दर्शकमाझ थप परिचित बनाएका छन्।
उनको विशेषता के देखिन्छ भने उनी संगीत सिर्जनालाई एउटै विधा वा शैलीमा सीमित राख्न चाहँदैनन्। चलचित्रको कथा, पात्रको अवस्था र दृश्यको आवश्यकताअनुसार संगीतको स्वरूप निर्धारण गर्नुपर्छ भन्ने उनको मान्यता छ।
संगीतमा नेपालीपनको खोजी
भारतीय चलचित्र उद्योगमा लामो समय काम गर्दा युग भुसालले विश्वस्तरको संगीत बजार र प्रविधिलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाएका छन्। तर नेपाली चलचित्रमा काम गर्दा नेपालीपनको महत्वलाई पनि उत्तिकै आत्मसात् गर्नुपर्ने उनको अनुभव छ।
‘१२ गाउँ २’को एउटा गीतमा आएको मिश्रित प्रतिक्रियालाई उनले सिकाइका रूपमा लिएका छन्। उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय शैलीको एरेन्जमेन्ट प्रयोग गर्दा पनि नेपाली दर्शकको सांगीतिक रुचि र स्थानीयपनलाई बिर्सनु हुँदैन।
विशेषगरी नृत्यप्रधान गीतमा नेपालीपनको कुनै न कुनै झल्को आवश्यक पर्ने उनको बुझाइ छ। संगीतमा नयाँ प्रयोग गर्नु गलत होइन, तर प्रयोगका नाममा आफ्नो मौलिकता हराउनु हुँदैन भन्ने उनको अनुभवले देखाउँछ।
युगको अर्को महत्वपूर्ण धारणा नेपाली चलचित्रको बजारसँग सम्बन्धित छ। उनी नेपाली चलचित्रको कथा स्थानीय भए पनि त्यसको प्रस्तुति र सोच अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुग्ने खालको हुनुपर्ने बताउँछन्।
उनको विचारमा नेपाली गाउँ, समाज र संस्कृतिका कथामा विश्वव्यापी दर्शकलाई छुने भावनात्मक शक्ति हुन्छ। प्रेम, विछोड, संघर्ष, पारिवारिक सम्बन्ध र मानवीय संवेदना कुनै एउटा देश वा भाषामा मात्र सीमित हुँदैनन्। त्यसैले नेपाली कथालाई नेपालीपन नहराउने गरी विश्वस्तरको सोचका साथ प्रस्तुत गर्न सक्नुपर्छ।
एउटा टिम, एउटा सिर्जनात्मक यात्रा
युग भुसाल संगीत सिर्जनालाई एकल प्रयासका रूपमा मात्र हेर्दैनन्। उनको आफ्नै टिम छ, जहाँ कामको प्रकृतिअनुसार विभिन्न व्यक्तिले जिम्मेवारी सम्हाल्छन्। संगीत कम्पोजिसनदेखि एरेन्जमेन्ट र मिक्सिङसम्म सामूहिक रूपमा काम हुने गरेको उनी बताउँछन्।
नेपाली चलचित्रका गीतमा पनि उनले यही कार्यशैली अपनाउँदै आएका छन्। कतिपय गीत नेपालमै रेकर्ड हुन्छन् भने त्यसको एरेन्जमेन्ट र मिक्सिङ मुम्बईमा हुन्छ। अन्तिम चरणको काममा भने उनी स्वयं संलग्न हुन्छन्।
यसले नेपाली चलचित्रको संगीत निर्माणमा सीमाना र दूरीभन्दा प्रविधि, दक्षता र सिर्जनात्मक सहकार्य महत्वपूर्ण हुने उनको कार्यशैलीलाई देखाउँछ।
लामो छ यात्रा
युग भुसाल अहिले नेपाली र भारतीय दुवै चलचित्र उद्योगमा सक्रिय छन्। ‘आशा’, ‘पोखरेली मसिनो’, ‘जुवा’ लगायतका नेपाली चलचित्रसँग उनको संलग्नता रहेको छ। त्यस्तै हिन्दी चलचित्र ‘डेसिबल’ लगायतका परियोजनामा पनि उनको काम अगाडि बढिरहेको छ।
उनका लागि सफलता भनेको केही गीत चर्चित हुनु वा केही चलचित्रमा काम गर्नु मात्र होइन। संगीतमा निरन्तर सिकिरहनु, गल्ती सुधार्नु र नयाँ सम्भावनाको खोजी गर्नु नै महत्वपूर्ण कुरा हो।
उनी आफैँ पनि संगीतलाई अन्त्यहीन यात्राका रूपमा व्याख्या गर्छन्। एउटा काममा आएको प्रतिक्रियाबाट सिक्ने, कमजोरी सुधार्ने र अर्को सिर्जनामा अझ राम्रो गर्ने सोचले नै कलाकारलाई अगाडि बढाउने उनको धारणा छ।
मुम्बईमा बसेर पनि नेपाली चलचित्रलाई प्राथमिकतामा राख्ने उनको प्रतिबद्धता उल्लेखनीय छ। जन्म भारतमा भयो, बाल्यकाल भारत र नेपालका विभिन्न स्थानमा बित्यो, पुर्ख्यौली सम्बन्ध पर्वतसँग जोडियो र व्यावसायिक सांगीतिक कर्मभूमि मुम्बई बन्यो। यी सबै अनुभवले उनको सांगीतिक व्यक्तित्वलाई फराकिलो बनाएको छ।
‘बाटुलो जून’को ‘मेरो मन चोर्यौ सुटुक्कै’ले उनलाई अहिले नेपाली दर्शकमाझ चर्चामा ल्याएको छ। तर त्यो चर्चा उनको लामो सांगीतिक यात्राको एउटा पछिल्लो कडी मात्र हो। बलिउड र भारतीय क्षेत्रीय चलचित्रमा काम गरेर हासिल गरेको अनुभवलाई नेपाली चलचित्रको संगीतमा उपयोग गर्ने उनको प्रयासले उनलाई फरक पहिचान दिएको छ।
नेपाली संगीतमा नयाँ प्रयोग आवश्यक छ, तर आफ्नो माटोको सुगन्ध हराउनु हुँदैन। सम्भवतः यही सोच युग भुसालको सांगीतिक यात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हो। नेपालीपनलाई आत्मसात् गर्दै विश्वबजारको सम्भावना खोज्ने उनको यो यात्राले आगामी दिनमा नेपाली चलचित्र संगीतलाई कति नयाँ उचाइ दिन्छ, त्यो भने उनका आगामी सिर्जनाले बताउनेछन्।
टिप्पणीहरू: